Tandenknarsen

Tandenknarsen noemen we ook wel bruxisme. Het is een van de vele voorkomende slaapstoornissen (parasomnie), waarbij mensen in hun slaap tandenknarsen en hun kiezen op elkaar klemmen. Je hoort dan een schurend of knarsend geluid. Dit komt door het over elkaar schuiven van de boven- en ondertanden. Het tandenknarsen gebeurt ‘s nacht tijdens de slaap. Ook zijn er mensen die ‘s nachts heel hard en lang hun kaken op elkaar klemmen. Dit kan zelfs zo fors zijn, dat het glazuur van de tanden afspringt. In tegenstelling tot andere slaapstoornissen is bruxisme niet zo onschuldig. Het is zelfs erg slecht voor de tanden als je er niets aan wordt gedaan. Mensen die tandenknarsen kunnen hun gebit zelfs totaal ruïneren.

Symptomen

Mensen met bruxisme kunnen letterlijk de hele nacht tandenknarsen zonder dat ze er iets van merken. Daarom is het moeilijk te herkennen. Vaak merkt de partner of tandarts het als eerste en komt de ‘patiënt’ er zelf pas echt achter als hij vaak een pijnlijke kaak- of hoofdpijn, nek- of schouderpijn heeft. De meest voorkomende symptomen van bruxisme zijn:

• Pijnlijke en gespannen spieren van gezicht en kaken
• Ploffend of klikkend geluid in het gewricht tussen slaap en bovenkaak
• Elke ochtend nieuwe bijtranden aan de binnenkant van de wangen
• Versleten tanden zonder aanwijsbare reden
• Platte kiesoppervlakken
• Gevoelige tanden
• Aangezichtspijn of hoofdpijn
• Je partner zegt dat je de hele nacht tandenknarst of met je kaken ‘klikt’
• Ontzette kaak

Daarnaast zijn mensen met bruxisme vaak gespannen en gaan ze gebukt onder veel stress. Ook hebben ze vaak de neiging om overdag overal op te bijten, bijvoorbeeld een pen, hun nagels of hun haar. Tandenknarsen komt meer voor bij vrouwen dan bij mannen. Waarom is niet bekend.

Voorkomen

De tandarts, fysiotherapeut en psycholoog kunnen helpen bij het voorkomen van bruxisme en de schade hiervan.

De tandarts kan uitleg en advies geven. Daaronder voedingsadviezen! Zure dranken bijvoorbeeld kunnen extra schade aan het gebit veroorzaken. De tandarts kan ook een splint of spalk maken. Dit is een uitneembare plaat van 2 tot 3 mm dik doorzichtig kunsthars, die over de boventanden wordt geplaatst en men ’s nachts kan dragen. Deze verhelpt het tandenknarsen som niet, maar voorkomt wel schade aan het gebit. Zijn de hoektanden versleten, dan kunnen deze met wit vulmateriaal weer worden opgebouwd. De onderkaak zal dan bij knarsbewegingen minder schade veroorzaken.
Bij pijn in de kauwspieren en het niet goed meer kunnen openen van de mond als gevolg van bruxisme kan de fysiotherapeut hulp bieden.
Ontspanningsoefeningen, massage en het bewustmaken van het tandenknarsen/klemmen kunnen uiteindelijk leiden tot gedragsverandering.
De psycholoog kan helpen bij het doorbreken van het tandenknarsen. Leren omgaan met stress, ontspanningsoefeningen en tips voor een betere nachtrust spelen een belangrijke rol bij het voorkomen van bruxisme.

Oorzaken

De oorzaak van bruxisme is moeilijk te achterhalen. Vaak spelen meer factoren een rol. Tandenknarsen kan bijvoorbeeld voorkomen als de tanden en kiezen van de onderkaak niet goed op elkaar sluiten. Ook psychische factoren kunnen van invloed zijn. Factoren die een rol kunnen spelen zijn:

• Psychische stoornissen, zoals innerlijke spanning
• Stress
• Angst
• Slaapproblemen, slaapapneu, snurken of slapeloosheid overdag
• Overmatig alcoholgebruik
• Roken (bij rokers komt tandenknarsen 2x zo vaak voor als bij niet-rokers)
• Teveel aan cafeine (in bijvoorbeeld koffie, cola, chocola)
• Gebruik van drugs en medicijnen (Prozac, XTC en cocaïne)
• Een niet goed passend gebit
• Erfelijkheid (bij 40-60% van de mensen is bruxisme erfelijk bepaald)
• Bepaalde ziektes in het centrale zenuwstelsel (bijvoorbeeld Parkinson en de ziekte van Huntington)

Gevolgen

Bruxisme heeft vooral nadelige gevolgen voor het gebit. Tanden en kiezen kunnen ernstig beschadigen, waardoor tandglazuur en vullingen afbreken. Maar ook kunnen tanden zo erg slijten, dat voortanden niet of nauwelijks zichtbaar meer zijn bij bijvoorbeeld lachen. Ook kunnen tanden en kiezen afbreken, maar dit zijn gelukkig uitzonderingsgevallen.

Meest voorkomende gevolgen van bruxisme zijn:

• Tand- en kiespijn
• Slaapgebrek
• Concentratieproblemen
• Relatieproblemen
• Verdikking en/of pijn in de kaakspieren
• Nek- en schouderklachten
• Vermoeidheid