Gevoelige tanden

Gevoelige tanden reageren op koude, hete, zure of zoete etenswaren en dranken. Meestal met een korte scherpe pijnscheut, die voor het gevoel tot diep in de wortels van de tanden kan doorlopen,
Houdt de pijn langer aan, dan is er over het algemeen sprake van een geïrriteerde zenuw (pulpitis) en is er mogelijk meer aan de hand.
Soms is het echter behoorlijk lastig om onderscheid te maken tussen een onschuldige gevoelige tand en meer ernstige aandoeningen, zoals tandbederf, gebroken/uitgevallen/lekkende vullingen, napijn na vullen, of overbelasting door bijvoorbeeld knarsen, breuk/barstjes in (de wortel van) een tand of kies.

Blootliggend tandbeen

Oorzaak van een gevoelige tand of kies is veelal blootliggend tandbeen (dentine). Tandbeen is normaliter bedekt met glazuur of tandvlees, maar komt met het ouder worden rond het halsbeen vaak bloot te liggen.Tandbeen is minder hard en heeft een minder dichte structuur dan glazuur. Het bevat ook veel minder kristallen dan het glazuur en is voornamelijk opgebouwd uit bindweefsel. In het tandbeen bevinden zich veel kleine kanaaltjes (tubuli) die richting zenuw lopen.

In bovenstaande afbeelding is een kies afgebeeld, bestaande uit het binnenste levende deel/ de pulpa (met bloedvaatjes) met daaromheen het tandbeen (geel) en de glazuurkap (blauw). Aan de linkerzijde is het tandbeen bloot komen te liggen. Bekijken we dat gebied in de rechter afbeelding onder een microscoop, dan zien we dat het tandbeen (dentine) kleine kanaaltjes bevat. Deze kanaaltjes noemen we tubuli.

Mechanisme

De kanaaltjes in het tandbeen lopen door naar het levende deel (pulpa), De zenuwvezels in de pulpa kunnen via deze kanaaltjes geprikkeld worden door bijvoorbeeld aanraking, koude, warmte en/of zoet.
Naar alle waarschijnlijkheid wordt de pijn bij gevoelige tanden veroorzaakt door een drukverschil in deze kanaaltjes. Bij het eten van bijvoorbeeld een ijsje wordt het vocht in de kanaaltjes door de kou naar buiten getrokken (onderdruk bij de tandhals) en reageren de zenuwtakjes met het afgeven van een (pijnlijke) prikkel.

Ontstaan van blootliggend tandbeen

Een bekende en veel voorkomende (natuurlijke) oorzaak van blootliggend tandbeen is teruggetrokken tandvlees als gevolg van het ouder worden. Dit kan extra versterkt worden door niet goed of te hard poetsen. Het ontstaan van teruggetrokken tandvlees is echter nog niet volledig opgehelderd en heeft waarschijnlijk meer (nog niet bekende) oorzaken.